واکنش افغان‌ها به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

بررسی تحولات افغانستان

در حالی‌که بیش از یک ماه از آغاز حمله آمریکا و اسرائیل به ایران می‌گذرد، واکنش افغان‌ها به این جنگ، به یکی از شاخص‌های مهم فهم تحولات افغانستان تبدیل شده است. از خیابان‌های کابل تا شبکه‌های اجتماعی، از مواضع محتاطانه طالبان تا احساسات صریح مردم، همه نشان می‌دهند که این جنگ صرفاً یک رویداد دوردست نیست؛ بلکه رخدادی است که به‌طور مستقیم بر ذهن، سیاست و حتی هویت جمعی افغان‌ها اثر گذاشته است. پیوندهای عمیق فرهنگی، مذهبی و اقتصادی با ایران، باعث شده افغانستان بیش از بسیاری از کشورها در معرض پیامدهای این بحران قرار گیرد. در چنین شرایطی، بررسی دقیق واکنش افغان‌ها به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، می‌تواند تصویری روشن از آینده روابط منطقه‌ای و جهت‌گیری‌های داخلی افغانستان ارائه دهد.

واکنش حکومت طالبان به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

افغانستان همواره از تحولات ژئوپلیتیکی منطقه تأثیر مستقیم پذیرفته است. در شرایط کنونی نیز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به‌عنوان یک تحول کلان، جایگاه افغانستان را در معادلات منطقه‌ای تحت تأثیر قرار داده است. نزدیکی جغرافیایی به ایران و وابستگی به مسیرهای ترانزیتی این کشور، سبب شده است که افغانستان عملاً در حوزه نفوذ پیامدهای این جنگ قرار گیرد.

از منظر ژئوپلیتیکی، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران می‌تواند موازنه موجود قدرت در منطقه را تغییر دهد و بر روابط افغانستان با کشورهای همسایه و قدرت‌های جهانی اثرگذار باشد. حکومت افغانستان به خوبی درک می‌کند که تعضیف نظام کنونی ایران پیامدهای منفی برای «امارت اسلامی» دارد و به همین دلیل خواهان برهم خوردن وضع موجود نیست.

حکومت طالبان از زمان تسلط دوباره بر افغانستان، به‌ویژه پس از آغاز جنگ غزه، مواضع نسبتاً صریحی علیه اسرائیل اتخاذ کرده است. در چارچوب جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران نیز نشانه‌هایی از این رویکرد قابل مشاهده است.
با این حال، حکومت طالبان به‌دلیل شرایط خاص سیاسی و بین‌المللی خود، تلاش می‌کند از ورود مستقیم به قطب‌بندی‌های شدید پرهیز کند. از یک سو، حکومت طالبان تمایل دارد روابط راهبردی خود با ایران را حفظ کند و از سوی دیگر، نمی‌خواهد به‌گونه‌ای عمل کند که فشارهای بین‌المللی به خصوص آمریکا بر آن افزایش یابد. بنابراین، موضع حکومت طالبان در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران را می‌توان ترکیبی از همدلی سیاسی – دینی و احتیاط دیپلماتیک دانست.

قبل از آغاز جنگ، ذبیح‌الله مجاهد سخنگوی حکومت طالبان طی اظهاراتی اعلام کرد که افغانستان آماده همکاری با مردم ایران در صورت بروز درگیری احتمالی با آمریکا است. بعد از آغاز جنگ نیز امیرخان متقی وزیر خارجه حکومت طالبان در گفتگوی تلفنی با سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را تجاوز خواند و همدردی خود را به مناسبت هدف‌قرار‌دادن رهبر انقلاب اسلامی ایران به دولت و ملت ایران ابراز داشت.

وزیر خارجه ایران تاکنون دو باره از حکومت طالبان به دلیل حمایت از جمهوری اسلامی سپاسگزاری کرده است. علیرضا بیکدلی سفیر ایران در کابل نیز ضمن حمایت از موضع‌گیری حکومت طالبان در رابطه با جنگ، از ورود به فاز جدید روابط با حکومت سرپرست افغانستان پس از پایان جنگ خبر داد. این مواضع بیانگر آن هستند که حکومت طالبان در سطح غیرآشکار با تهران حمایت، همدلی و همکاری دارند.

اما در سطح غیر رسمی مقامات مختلف حکومت طالبان موضع صریحی اتخاذ کرده‌اند. به عنوان مثال مولوی امان‌الدین منصور، والی هلمند در سخنانی صریح، از ایستادگی ایران در برابر امریکا و اسرائیل حمایت کرد و مخالفت برخی جریان‌ها با ایران را به شدت مورد انتقاد قرار داد. وی داعش و حزب‌التحریر را به دلیل مواضع‌شان در قبال ایران، تکفیری خواند و تأکید کرد که درک نکردن جایگاه ایران در این جنگ، ناشی از تأثیرپذیری از ایدئولوژی‌های خارجی است.

واکنش مردم افغانستان به جنگ ایران

شبکه‌های اجتماعی تریبونی برای اظهارنظرهای شخصی مردم است و با رصد آن می‌توان تصویری از دیدگاه مردم درباره یک تحول را درک کرد. با نگاهی به پیام‌های مردم افغانستان درباره جنگ ایران و آنالیز آنها نشان می‌دهد که کاربران افغان در پلتفرم‌های مختلف، به‌صورت گسترده، از ایران حمایت کرده و حملات آمریکا و اسرائیل را محکوم کرده‌اند. هر چند که برخی نیز موضع متناقضی اتخاذ کرده‌اند که عمده آنان، غرب‌گرایان متواری از افغانستان می‌باشند که هنوز شعارهای فریبنده آمریکا را باور دارند.

ویدئویی از یک کودک افغان که با زبان کودکانه با مردم ایران همدردی می‌کند و برای پذیرایی از مردم ایران در خانه خود اظهار آمادگی می‌نماید، بازتابی کوچکی از همدلی بخش عظیمی از مردم افغانستان با ایران و ایرانیان است.

افغان‌هایی که نگاه همدلانه با ایران داشته‌اند در مطالب خود، عمدتا به تجاوز آمریکا و اسرائیل از منظر حقوق بین‌الملل، خصلت استکباری آمریکا، شخصیت جنگ‌طالبانه ترامپ، فتنه اسرائیلی، طرح کلان آمریکا و اسرائیل برای منطقه و پیامدهای منفی جنگ اشاره داشته‌اند.

در این میان یکی از مهمترین نشانه‌های همدلی مردم افغانستان کمک نقدی تاجران هراتی به جمهوری اسلامی بود. تجار عضو اتاق بازرگانی ولایت هرات افغانستان به نمایندگی از مردم این ولایت، مبلغ 250 هزار یورو کمک نقدی جهت همدردی با مردم ایران را به مقامات سرکنسولگری ایران در هرات سپردند.

واکنش سیاستمداران برجسته افغانستان

چهره‌های برجسته سیاسی افغانستان نیز به تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران واکنش نشان داده‌اند. حامد کرزی رئیس‌جمهور پیشین افغانستان طی پیامی استفاده از نیروی نظامی علیه ایران را مغایر با تعهدات بین‌المللی دانست و در پیامی دیگر شهادت رهبر انقلاب اسلامی ایران را تسلیت گفت. عبدالله عبدالله نیز این حملات را نقض آشکار حاکمیت ملی ایران خواند و انجام چنین اقداماتی را مغایر اصول حقوق بین‌الملل دانست. عبدالکریم خرم رئیس دفتر سابق حامد کرزی، این جنگ را فاجعه جهانی توصیف کرد و کشورهای عربی خلیج فارس را بازندگان اصلی این جنگ خواند.

عبدالسلام ضعیف، سفیر پیشین حکومت طالبان در پاکستان با انتقاد از مواضع دونالد ترامپ، او را فاقد اعتبار در عرصه مذاکرات دانسته و بر پیچیدگی روندهای دیپلماتیک در این بحران تأکید کرد. رنگین دادفر اسپنتا وزیر خارجه سابق افغانستان، تجاوز اسراییل و ایالات متحده به ایران را مخالف تمام موازین بین‌المللی دانست و آن را محکوم کرد. وی نوشت که مردم صلح‌دوست جهان در کنار مردم ایرانند. اسپنتا در پیام دیگری نوشت که بمب‌های آمریکایی اگر آزادی می‌آورد، افغانستان اکنون باید بهشت آزادی می‌بود.

واکنش شیعیان افغانستان به حمله آمریکا و اسرائیل به ایران

شیعیان افغانستان به‌دلیل اشتراکات مذهبی و فرهنگی با ایران، نگاه همدلانه‌‌ای به این کشور دارند. به دنبال حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، بسیاری از شیعیان افغانستان، مواضعی صریح در حمایت از ایران و محکومیت آمریکا و اسرائیل اتخاذ کرده‌اند. شهادت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی ایران در تحریک احساسات شیعیان افغانستان تاثیر عمیق داشت. برگزاری مراسم‌هایی که به مناسبت شهادت رهبر فقید ایران در میان جامعه اهل تشیع افغانستان در کابل و برخی نقاط دیگر برگزار شد، گواهی بر این موضوع است.

واکنش مبتنی بر اعتقادات دینی

یکی از مهم‌ترین ابعاد تحلیل جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در افغانستان، بُعد دینی و عقیدتی آن است. مردم افغانستان و به‌ویژه حکومت طالبان، بیش از دو دهه درگیر جنگ با آمریکا و نیروهای غربی بوده‌اند. این تجربه تاریخی، نوعی نگرش کلی نسبت به تقابل غرب و اسلام را در میان بخشی از جامعه تقویت کرده است.

در این چارچوب، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران از سوی برخی جریان‌ها و اقشار عمومی در افغانستان، به‌عنوان رویارویی میان قدرت‌های غربی و جهان اسلام تفسیر می‌شود. در میان شماری از علمای دینی اهل سنت که به حکومت طالبان نزدیک‌اند، روایتی برجسته شکل گرفته است که تأکید می‌کنند در زمان جنگ کفر علیه یک کشور اسلامی، اختلافات مذهبی باید کنار گذاشته شود، یا به تعبیری می‌بایست به عنوان امری ثانی پنداشته شود. این دیدگاه ریشه در اندیشه تاریخی اسلامی نیز دارد و در فقه شیعه و سنی دارای مبانی و استدلالات روشن است.

واکنش‌ افغان‌ها مبتنی بر فرهنگ مشترک با ایران

ایران به‌عنوان یکی از مراکز اصلی تمدن و زبان فارسی، جایگاه ویژه‌ای در میان جامعه فرهنگی افغانستان دارد. در این چارچوب، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران برای نخبگان و فعالان فرهنگی افغانستان، نه‌تنها یک درگیری سیاسی- نظامی، بلکه به‌مثابه تهدیدی علیه هویت فرهنگی و زبانی تلقی می‌شود.

در این نگاه، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران نوعی تقابل با حوزه تمدنی فارسی‌زبان نیز تعبیر می‌شود. این برداشت به‌ویژه در میان نویسندگان، شاعران و دانشگاهیان افغان برجسته‌تر است و به شکل‌گیری نوعی همبستگی فرهنگی با ایران انجامیده است.

تأثیر همزمان تنش با پاکستان و جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

مردم افغانستان نزدیک به دو دهه طعم اشغالگری آمریکا و تهاجمات نظامیان این کشور را چشیده‌اند و دل خوشی از آمریکا و ناتو ندارند به همین دلیل در این جنگ احساس همدردی با ایرانیان می‌کنند. از سوی دیگر، همزمان با جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، افغانستان نیز با تنش‌های سیاسی و بمباران‌های هوایی ارتش پاکستان در خاک افغانستان مواجه بوده است که تاکنون تلفات انسانی و خسارات قابل توجهی را به همراه داشته است. این وضعیت نیز سبب شده است که نوعی حس همدردی و هم‌سرنوشتی میان افغانستان و ایران شکل گیرد.

در چنین فضایی، حمله آمریکا و اسرائیل به ایران برای جامعه افغانستان مصداق بارزی از تجاوز خارجی تلقی می‌شود که باید در برابر آن مقاومت کرد. این برداشت، احساسات همدلانه ضدتجاوز و حمایت از دفاع را در جامعه افغانستان تقویت کرده است.

مطالب مرتبط
حمله اسرائیل به زیرساخت‌های ایران؛ آغاز تغییر قاعده جنگ
انتخاب رهبر جدید ایران؛ شکست راهبردی آمریکا و اسرائیل

جمع‌بندی

در مجموع، واکنش افغان‌ها به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، تصویری چندلایه از واقعیت‌های سیاسی، اجتماعی و هویتی افغانستان ارائه می‌دهد. بخشی از این واکنش‌ مردم افغانستان به دلیل مجاورت جغرافیایی، فرهنگی و دینی، و بخشی ناشی از زخم‌های به‌جا مانده از اشغالگری آمریکا است.

مواضع حکومت طالبان در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران ترکیبی از احتیاط دیپلماتیک و هم‌سویی با ایران است اما در سطح غیرآشکار، همدلی و همکاری کابل با تهران به گونه‌ای است که وزیر خارجه ایران تاکنون دوباره از حکومت طالبان تشکر کرده است. حامیان طالبان با استفاده از شبکه‌های اجتماعی، آزادانه‌تر احساس همسویی خود با ایران و نفرت خود از آمریکا را ابراز می‌کنند. شیعیان افغانستان عموماً مواضع همدلانه‌تری با ایران دارند، در حالی که در میان اهل سنت نیز نوعی روایت وحدت‌گرایانه در برابر جنگ شکل گرفته است.

در نهایت، می‌توان گفت که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، عاملی تعیین‌کننده در بازتعریف نگرش‌ها و مواضع حکومت و مردم افغانستان در قبال ایران به شمار می‌رود.