بررسی تحولات افغانستان
درگیری افغانستان و پاکستان در جمعه شب نشان میدهد که روابط پرتنش میان کابل و اسلامآباد بار دیگر به مرحلهای خطرناک رسیده است؛ مرحلهای که از درگیریهای پراکنده مرزی فراتر رفته و اکنون به تبادل آتش گسترده و حتی حملات هوایی به شهرهای بزرگ افغانستان کشیده شده است. گزارش جامع از درگیری افغانستان و پاکستان حاکی از آن است که این تنشها در ماههای اخیر به تدریج افزایش یافته و با حملات هوایی پاکستان به مناطق مرزی و پاسخ نظامی طالبان وارد چرخهای از اقدام و واکنش شده است. درگیری اخیر افغانستان و پاکستان نقطه عطفی در روابط دو طرف محسوب میشود؛ زیرا برای نخستین بار پس از حملات تلافیجویانه نیروهای افغان به پاسگاههای مرزی پاکستان، دامنه درگیریها به حملات هوایی در عمق خاک افغانستان کشیده شد.
در این گزارش میتوان دید که درگیری افغانستان و پاکستان اکنون به مرحلهای رسیده که احتمال گسترش جنگ میان دو طرف را افزایش داده و نشانه ورود روابط دو کشور به یک فاز جدید امنیتی و نظامی است.
زمینههای تنش میان افغانستان و پاکستان
تنش میان افغانستان و پاکستان سابقهای طولانی دارد، اما پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، امیدهایی برای بهبود روابط ایجاد شد. اسلامآباد تصور میکرد طالبان میتوانند مانع فعالیت گروههای ضدپاکستانی شوند، اما این انتظار به تدریج جای خود را به بیاعتمادی داد.
در ماههای اخیر، درگیری افغانستان و پاکستان به شکل قابل توجهی افزایش یافته و تبادل آتش توپخانهای و حملات پهپادی در مناطق مرزی گزارش شده است. حملات هوایی پاکستان به ولایتهای ننگرهار و پکتیکا که به گفته نمایندگی سازمان ملل به کشته شدن ۱۳ غیرنظامی از جمله زنان و کودکان انجامید، به عنوان جرقه اصلی درگیری اخیر شناخته میشود.
این حملات زمینه را برای عملیات تلافیجویانه حکومت طالبان علیه پاکستان فراهم کرد و در نهایت درگیری افغانستان و پاکستان به یک نبرد چندساعته گسترده تبدیل شد.
شرح کامل درگیری افغانستان و پاکستان در جمعه شب
بر اساس اطلاعیه وزارت دفاع حکومت طالبان، نیروهای افغان ساعت هشت جمعه شب، عملیات تلافیجویانهای را علیه مواضع نظامیان پاکستانی در امتداد مرزها آغاز کردند. این عملیات مناطق مرزی ولایتهای پکتیا، پکتیکا، خوست، کنر، نورستان و ننگرهار را در بر گرفت.
این نبرد حدود چهار ساعت ادامه داشت و یکی از گستردهترین موارد درگیری افغانستان و پاکستان در سالهای اخیر محسوب میشود.
ذبیحالله مجاهد سخنگوی حکومت طالبان در پیامی که آغاز این عملیات را اعلام کرده از آیه «وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ رَمَىٰ ۚ» استفاده کرد. عطاء الله طرار وزیر اطلاعات پاکستان در پاسخ به این مطلب مجاهد در شبکه ایکس آیه «إِنَّمَا جَزَاۤؤُ ٱلَّذِینَ یُحَارِبُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَیَسعَوۡنَ فیالارۡضِ فَسَادًا أَن یُقَتَّلُوۤا۟ أَوۡ یُصَلَّبُوۤا۟ أَوۡ تُقَطَّعَ أَیدِیهِمۡ وَأَرۡجُلُهُم مِّنۡ خِلَـٰفٍ أَوۡ یُنفَوۡا۟ مِنَ ٱلارۡضِۚ » را خاطر نشان کرده است. نگاهی به معنای این آیات، بیانگر نوع نگاه هر یک به دیگری است.
در پاسخ به حمله تلافیجویانه طالبان، منابع نزدیک به ارتش پاکستان اعلام کردند عملیاتی با عنوان «غضب الحق» را آغاز کردهاند. مشاور نخست وزیر پاکستان هشدار داد که هیچ نقطهای در افغانستان، از جمله کابل، خارج از برد حملات پاکستان نیست.
نوع تسلیحات مورد استفاده
بر اساس گزارش منابع پاکستانی، نیروهای طالبان در این درگیری افغانستان و پاکستان از کوادکوپترهای مسلح برای حمله به پاسگاههای مرزی استفاده کردند. پاکستان نیز در پاسخ از پهپادهای رزمی و توپخانه سنگین بهره گرفت.
این مسئله نشان میدهد که درگیری افغانستان و پاکستان از سطح درگیریهای سنتی مرزی فراتر رفته و به استفاده از فناوریهای جدید نظامی رسیده است. در این بین، المرصاد، رسانه نزدیک به اداره امنیت ملی حکومت طالبان با انتشار خبری نوشت که در جریان حملات تلافیجویانه، یک پایگاه گروه داعش خراسان در ولسوالی خیبر توسط پهپاد هدف قرار گرفت. استفاده حکومت طالبان از پهپاد یا کوادکوپتر مسلح اکنون مسجل شد.
روایتهای متناقض درباره تلفات
مانند بسیاری از درگیریها، آمار تلفات ارائهشده از سوی طرفین متفاوت است. مقامات طالبان اعلام کردند در حمله تلافیجویانه، ۵۵ سرباز پاکستانی کشته شدند، ۱۹ پاسگاه مرزی نابود شد، ۲ پایگاه نظامیان پاکستانی منهدم شد و تعدادی نظامی پاکستانی اسیر شدند. وزارت دفاع حکومت طالبان تلفات نیروهای خودی را ۸ کشته و ۱۱ زخمی عنوان کرد.
در مقابل، مقامات پاکستانی اعلام کردند در پاسخ به حمله نیروهای طالبان، ۷۲ نیروی طالبان کشته شدند، بیش از ۱۲۰ نفر زخمی شدند، ۱۶ پاسگاه طالبان نابود شد، ۷ پاسگاه تصرف شد و دهها خودروی زرهی طالبان از بین رفت.
خبرگزاری الجزیره نیز گزارش داد که نیروهای طالبان توانستهاند ۱۳ پاسگاه مرزی پاکستان را تصرف کنند.
این اختلاف آمار نشان میدهد که هنوز تصویر دقیقی از ابعاد واقعی درگیری افغانستان و پاکستان وجود ندارد.
حملات هوایی پاکستان به کابل، قندهار و پکتیا
مهمترین تحول پس از نبرد مرزی، حملات هوایی پاکستان به شهرهای افغانستان بود. حدود ساعت ۱:۵۰ بامداد شنبه صدای انفجارهایی در کابل شنیده شد. همزمان یک انفجار نیز در قندهار گزارش شد. منابع پاکستانی اعلام کردند این حملات در چارچوب عملیات «غضب الحق» انجام شده است. ذبیحالله مجاهد نیز با انتشار پیامی در شبکه ایکس تایید کرد که نیروهای پاکستان اهدافی را در کابل، قندهار و پکتیا بمباران کردهاند. هر چند مجاهد درباره مراکز بمباران شده چیزی نگفت اما منابع پاکستانی ادعا کردند که این اهداف عبارت بودند از قول اردوی ۳۱۳ در کابل، قول اردوی ۲۰۵ در قندهار و قول اردوی ۲۰۳ در پکتیا.
این حملات نقطه عطف مهمی در درگیری افغانستان و پاکستان محسوب میشود زیرا برای نخستین بار پاکستان به صورت مستقیم مراکز نظامی حکومت طالبان را در شهرهای مهمی مانند کابل و قندهار هدف قرار داد.
میانجیگری قطر
با آغاز درگیریها، قطر تلاشهایی برای کاهش تنش آغاز کرد. وزیر خارجه قطر در تماس تلفنی با وزیر خارجه پاکستان که در سفر عربستان بود، درباره آتشبس گفتگو کرد. با این حال وزارت دفاع طالبان در پایان عملیات چهار ساعته، اشارهای به میانجیگری نکرد. این موضوع نشان میدهد که درگیری افغانستان و پاکستان ممکن است با وجود تلاشهای دیپلماتیک همچنان ادامه پیدا کند.
ورود درگیری افغانستان و پاکستان به فاز جدید
تحلیل تحولات اخیر نشان میدهد که درگیری افغانستان و پاکستان وارد مرحلهای تازه شده است. در گذشته، درگیریها عمدتاً محدود به مناطق مرزی بود، اما اکنون حملات هوایی پاکستان به کابل و قندهار نشان میدهد که اسلامآباد خطوط قرمز جدیدی را پشت سر گذاشته است.
حملات هوایی به کابل و قندهار را میتوان عبور آشکار پاکستان از خطوط قرمز طالبان دانست. طالبان همواره بر حاکمیت افغانستان تأکید کرده و حملات هوایی خارجی را غیرقابل قبول دانستهاند. اکنون پاکستان با حمله به مراکز نظامی در عمق خاک افغانستان نشان داده که حاضر است ریسک درگیری مستقیم را بپذیرد.
هدف قرار دادن پایتخت افغانستان از نظر نمادین اهمیت بسیار بالایی دارد و نشان میدهد پاکستان آماده تشدید فشار نظامی است. این اقدام میتواند پیامدهای مهمی داشته باشد از جمله افزایش احساسات ضدپاکستانی در افغانستان، فشار داخلی بر طالبان برای پاسخ و افزایش احتمال جنگ گستردهتر.
در واقع، درگیری افغانستان و پاکستان اکنون وارد مرحلهای شده که هر اقدام جدید میتواند باعث تشدید بحران شود.
پاسخ احتمالی طالبان
اکنون مهمترین پرسش این است که متعاقب حملات هوایی پاکستان به کابل و قندهار، حکومت طالبان چه واکنشی نشان خواهد داد. چند سناریو برای واکنش حکومت طالبان مطرح است. نخستین و محتملترین سناریو ادامه درگیریهای مرزی میباشد. حکومت طالبان ممکن است حملات گستردهتری به پاسگاههای پاکستانی انجام دهند. این سناریو کمریسکترین گزینه برای طالبان محسوب میشود.
سناریوی دوم گسترش درگیری افغانستان و پاکستان به داخل خاک پاکستان است. استفاده از پهپاد یا نیروهای نیابتی میتواند در دستور کار طالبان قرار گیرد. تحریک طالبان پاکستان گزینه مناسبی برای این سناریو است.
سناریوی سوم و خطرناک، هدف قرار دادن شهرهای مهم پاکستان مانند اسلامآباد و کراچی است. این سناریو، اگرچه چنین اقدامی بسیار پرریسک است، اما پس از حملات هوایی پاکستان به کابل و قندهار دیگر نمیتوان آن را کاملا منتفی دانست. در صورت وقوع چنین حملاتی، درگیری افغانستان و پاکستان میتواند به یک جنگ تمامعیار تبدیل شود.
مطالب مرتبط
درگیری پاکستان و طالبان؛ 3 سناریوی فراروی اسلامآباد
آینده تنش افغانستان و پاکستان
جمعبندی
درگیری افغانستان و پاکستان در تاریخ هفت و هشت اسفند/حوت، روابط دو کشور را وارد مرحله حساسی کرده است. حملات هوایی پاکستان به کابل و قندهار نشانه عبور از خطوط قرمز است و اکنون نگاهها به واکنش طالبان دوخته شده است.
اگر حکومت طالبان تصمیم بگیرد پاسخ متقابل در عمق خاک پاکستان بدهد، درگیری افغانستان و پاکستان میتواند به یک بحران منطقهای تبدیل شود. کشورهای مهم منطقه مانند چین، روسیه، ایران، قطر و ترکیه باید مانع از گسترش درگیری شوند چرا تداوم وضع موجود ممکن است درگیری افغانستان و پاکستان را به یک جنگ گسترده تبدیل کنند.
