نویسنده: ع. شکوری
بررسی تحولات افغانستان
در طول پنج سال گذشته حکومت طالبان حجم قابل‌توجهی از پروژه‌های عمرانی در کابل پایتخت افغانستان را به اجرا درآورده است. این پروژهها شامل بازسازی و توسعه جاده‌های موجود، احداث جاده‌های جدید، اعمال پل‌های هوایی در چهارراهی‌ها و نظارت بر ساختوسازهای شخصی را شامل می‌شود. این حجم از پروژه‌های عمرانی در شهر کابل در شرایطی که افغانستان با تحریم‌های بین‌المللی و بحران اقتصادی مواجه است، از جهات گوناگون دارای اهمیت و کارکرد بسیار بالا می‌باشد.
پروژه‌های عمرانی در کابل؛ از پل‌های هوایی تا پل‌های عابر پیاده
اقدامات شاروالی کابل در زمینه زیربنایی، تصویری از یک برنامه عمرانی گسترده را نشان می‌دهد که شامل اعمار پل‌ها، ساخت زیرگذرها، توسعه جاده‌های موجود، ساخت جاده‌های جدید و نظارت بر ساختوسازهای شخصی (بلندمنزلها) می‌باشد.
پروژه چهارراهی برهکی به‌عنوان بزرگ‌ترین پروژه ترافیکی کابل با هزینه حدود ۱.۵ میلیارد افغانی (حدود 23 میلیون دلار) که از بودجه داخلی تأمین می‌شود، شناخته می‌شود. این پروژه از سه بخش تشکیل شده است: زیرگذر، روگذر و پل هوایی که قرار است تا پایان سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری برسد. در کنار این، پل هوایی چهارراهی صدارت (مقابل ساختمان ولایت کابل) از دیگر پروژه‌های در حال اجراست که کار ساخت آن در جدی ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵) با هزینه ۴۶۲ میلیون افغانی آغاز شده و قرار است طی ۱۵ ماه تکمیل شود.
از دیگر پروژه‌های عمرانی در کابل، پل چهارراهی منار نجات است که در دست احداث است. پل هوایی منار نجات شامل سه لاین رفت و سه لاین برگشت ماشین، طراحی شده که با طول مجموعی ۴۵۰ متر و عرض ۲۸ متر، ظرفیت عبور و مرور وسایط نقلیه را به‌گونه چشم‌گیر افزایش می‌دهد. علاوه بر این، شاروالی کابل اعلام کرده که ساخت پنج پل هوایی جدید دیگر را در برنامه دارد.
از میان طرح‌های نهایی‌شده برای پل‌های هوایی، طرح ساخت پل هوایی چهارراهی شهید هنگرها (شاه‌شهید) نهایی شده و قرار است کار عملی آن در سال جاری آغاز شود؛ این پروژه شامل یک انترچنج نوع «فول کلورلیف» با دو پل هوایی، چهار رمپ دایره‌ای و سرک‌های ارتباطی جانبی است. طرح پل هوایی چهارراهی میدان هوایی نیز نهایی شده است؛ این پل از چهارراهی وزارت صحت عامه به سمت میدان هوایی ساخته خواهد شد که دارای چهار رمپ دایره‌ای می‌باشد. علاوه بر این‌ها پل چهارراه کمپنی و مکرویان سوم هنوز در مرحله برنامه‌ریزی و طراحی اولیه قرار دارد و جزئیات فنی دقیق آن‌ها منتشر نشده است.
در پروژه‌های عمرانی شهر کابل به پل‌های عابر پیاده هم توجه شده است. این پروژهها شامل ساخت ۱۰ پل عابر پیاده با هزینه ۴۷ میلیون افغانی (حدود 700 هزار دلار) آغاز شده که تاکنون ۶ پل نصب و بهره‌برداری شده است. در بخش جاده‌سازی بر اساس اعلام شاروالی کابل، در پنج سال گذشته حدود ۵۰۰ کیلومتر سرک اصلی و فرعی جدید ساخته و حدود ۴۰۰ کیلومتر سرک دیگر بازسازی شده است. همچنین گفته می‌شود در سال ۱۴۰۵ کار روی ۱۶۶ سرک جریان دارد و برای اجرای پروژهها نزدیک به ۱۰ هزار ملکیت استملاک شده و برای موارد استملاک شده حدود ۵ میلیارد افغانی به عنوا جبران خساره پرداخت شده است.
ساخت و ساز بلندمنزلها در کابل
موضوع مهم دیگر در ساخت و ساز شهر کابل، نظارت شهرداری بر بخش ساخت‌وساز شخصی است. در این خصوص شاروالی کابل نظارت بر بلندمنزل‌سازی (آپارتمان‌سازی) و جلوگیری از ساخت‌وساز غیرمعیاری را نیز در دستور کار قرار داده است. گزارش رسمی به تأیید حدود چهار هزار نقشه ساختمانی پس از بررسی و اصلاح و صدور ۳۴۰۲ جواز ساختمانی اشاره می‌کند.
این درحالی است که در گذشته یکی از شکایت‌های عمده ساخت‌وساز خودسرانه و غیر معیاری بلندمنزلها بود که شاروالی کابل در این زمینه توجه جدی داشته و مطابق به موقعیت و شرایط اجازه ساخت‌وساز را داده و طبق ادعای شاروالی، نظارت جدی بر کیفیت کار ساخت‌ساز‌ها صورت می‌گیرد. ادعای کنترل بر ساختمان‌های بلندمرتبه، تعداد طبقات و رعایت معیارهای فنی در صورت صحت می‌تواند از نکات مثبت اداره شهری بوده و باعث جلوگیری از تورم ساخت‌وساز بی‌رویه، غیرمنظم و نامتعادل در شهر کابل باشد.
ترمینال مسافربری ارغندی
یا ترمینال مسافربری ارغندی، بزرگ‌ترین ترمینال مسافربری و باربری در حال ساخت در افغانستان است که با معیارهای بین‌المللی ساخته می شود.
با تکمیل این پروژه کلان زیربنایی، در ساحه چوک (میدان) ارغندی در غرب کابل، ایستگاه‌های مسافربری بین شهری به این ترمینال، منتقل خواهند شد.
ارزش این پروژه بیش از ۱ میلیارد و ۲۸۵ میلیون افغانی (حدود 20 میلیون دلار) است که توسط بخش خصوصی سرمایه‌گذاری شده است.
پروژه‌های عمرانی در کابل به‌مثابه زبان سیاسی
گذشته از کارکردهای ظاهری توسعه زیربنایی شهر کابل، برای حکومتی که مشروعیت آن در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته نشده و در داخل نیز با پرسش‌های جدی درباره نحوه کسب قدرت، محدودیت‌های مدنی و حضور محدود زنان روبه‌روست، پروژه‌های عمرانی کارکردی فراتر از خدمات شهری دارند. کابل در این معادله اهمیت ویژه دارد.
پایتخت، محل تمرکز رسانه‌ها، نهادهای بین‌المللی، دیپلمات‌ها و طبقه متوسط شهری است. بنابراین هر تغییر ملموس در ترافیک از طریق توسعه و اعمار جاده‌ها، ساختن پل‌ها در مشابهت به آنچه در شهرهای توسعه‌یافته دیگر کشورها مشاهده می‌شود، یا نظم و نظارت بر ساخت‌وساز، نشانگر توانمندی حکومت تلقی می‌شوند.
از این منظر، عمران شهری برای طالبان به مثابه ابزار تولید مشروعیت کارکردی عمل می‌کند. شهروندی که در ترافیک روزانه گرفتار است، اگر مسیر رفت‌وآمدش کوتاه‌تر، ایمن‌تر یا منظم‌تر شود، ممکن است به حکومت اعتماد عملی پیدا کند؛ حتی اگر با سیاست‌های سیاسی، اجتماعی یا فرهنگی آن همدل نباشد. این همان تفاوت میان مشروعیت خاستگاهی و مشروعیت کارکردی است.
بر این اساس، پروژه‌های زیربنایی و عمرانی در شهر کابل را باید در چارچوب تلاش حکومت طالبان برای تثبیت حکمرانی از طریق کارآمدی عملی فهمید. این پروژهها با ایجاد تغییرات محسوس و قابل مشاهده در زندگی روزمره ساکنان پایتخت، زمینه‌ای برای جلب اعتماد عملی و پذیرش اجتماعی فراهم می‌کنند و به حکومت امکان می‌دهند تا در غیاب مشروعیت خاستگاهی، کارآمدی خود را به عنوان مبنای جایگزین پذیرش عمومی ارائه دهد.
کابل به عنوان ویترین این استراتژی، فضایی است که در آن حکومت می‌تواند توانمندی خود در مدیریت یکی از پیچیده‌ترین معضلات شهری، یعنی ازدحام ترافیک و ساخت‌وساز غیر معیاری را به نمایش بگذارد و از این طریق پیوندی عملی میان شهروند و حکومت برقرار کند. در این چارچوب، عمران شهر کابل نه صرفاً یک خدمت، بلکه سازوکاری برای تولید مشروعیت کارکردی و تثبیت حکمرانی تلقی می‌شود چنانچه حکومت طالبان در پنج سال گذشته با تمرکز بر پایتخت آن را به یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری خود تبدیل کرده است.
مطالب مرتبط
ماستر پلان شهر کابل جدید؛ راه نجات پایتخت افغانستان از آشفتگی؟
سرک‌های کابل؛ بازسازی برای بازتعریف توسعه شهری
جمع‌بندی
پروژه‌های عمرانی حکومت طالبان در کابل از ساخت و بازسازی صدها کیلومتر سرک تا احداث پل‌های هوایی و نظارت بر ساخت‌وسازها، نشان‌دهنده تلاش جدی این حکومت برای بهبود زیرساخت‌های شهری و کاهش مشکلات روزمره شهروندان ساکن کابل است.
در شرایطی که افغانستان با تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت‌های مالی و بحران اقتصادی روبه‌روست، اجرای چنین حجمی از پروژه‌های عمرانی به‌ویژه با تکیه بر منابع داخلی، نشانگر ظرفیت مدیریتی و اراده عملی برای توسعه شهر کابل است. این اقدامات با کوتاه‌کردن مسیرهای رفت‌وآمد، کاهش ازدحام ترافیک، ایجاد نظم شهری و کنترل ساختوسازهای غیرمعیاری، زندگی روزمره ساکنان پایتخت را تحت تأثیر قرار داده و تصویری از حکومتی فعال و کارآمد ارائه می‌کند.
تمرکز بر کابل به‌عنوان پایتخت و ویترین کشور، علاوه بر حل مشکلات ترافیکی، پیام نمادین مهمی نیز دارد: اینکه حکومت می‌تواند در کنار حفظ امنیت، برای آبادانی، مدرن‌سازی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان برنامه‌ریزی و اقدام کند. بنابراین، پروژه‌های عمرانی در کابل را می‌توان یکی از محورهای مهم تثبیت حکمرانی و جلب اعتماد عملی مردم دانست. ادامه این روند، همراه با گسترش پروژهها به سایر ولایت‌ها و حفظ کیفیت و شفافیت در اجرا، می‌تواند به تقویت مشروعیت کارکردی حکومت طالبان و ایجاد تصویری پایدارتر از توانمندی آن در اداره کشور کمک کند.
ع. شکوری؛ تحلیلگر مسائل افغانستان مستقر در کابل.