بررسی تحولات افغانستان
روز شنبه چهارم شهریور/میزان، عطامحمد نور، رهبر جمعیت اسلامی افغانستان و از چهرههای مخالف طالبان، طی پیامی در شبکه ایکس، بدون نام بردن از فرد یا گروهی درباره جنگ نیابتی در افغانستان هشدار داد و نوشت: «لطفا به خاطر خوشی بیگانگان و کسب شهرت، با برنامههای عجولانه، جوانان محتاج، مهاجر و فرزندان مردم مظلوم ما را به کام مرگ نفرستید. جنگهای چریکی و گریلایی، نیازمندِ دید استراتژیک، دنیایی از تجربه و برنامههای پخته، مسئولانه، متحدانه و کشورشمول است. آزادی کشور تنها از مسیرِ اراده محکم، مستقل و اقدام جسورانه خودِ مردم میگذرد، نه با تبدیل شدن به نیروی نیابتی و پیادهنظامِ قدرتهای خارجی. این دیدگاه، برخاسته از حس وطندوستی و حاصلِ تجربه ۴۵ سال جنگ و مبارزه من است، نه از سر یک مخالفتِ بیاساس علیه شما».
این متن پس از آن منتشر شد که بر اساس خبرهای منتشرشده، روز شنبه بین جبهه آزادی به رهبری یاسین ضیا و نظامیان حکومت طالبان درگیری در منطقه کامدیش ولایت نورستان آغاز شد. منابع خبری نزدیک به حکومت طالبان از خنثیسازی یک توطئه خبر دادند و ساعاتی بعد، از دستگیری پانزده فرد مسلح که از منطقه چترال پاکستان وارد ولایت نورستان افغانستان میشدند، کشته شدن تعدادی دیگر و متواری شدن سایر افراد به خاک پاکستان خبر دادند.
ویدئوهایی در شبکههای اجتماعی از سوی هواداران حکومت طالبان منتشر شد که در آنها چند تن از دستگیرشدگان اعتراف میکنند که توسط نظامیان پاکستانی آموزش دیدهاند و برای جنگ به افغانستان اعزام شدهاند.
در همین روز، جبهه آزادی از درگیری نیروهای خود با طالبان در ولایت نورستان خبر داد و خبرهای منتشرشده از سوی طالبان را رد کرد.
مخاطب هشدار عطامحمد نور چه کسی است؟
اعلامیه جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود بهوضوح ثابت ساخت که دستگیرشدگان عضو جبهه آزادی هستند. عبدالله خنجانی، سخنگوی جبهه مقاومت ملی، ساعاتی پس از این تحولات، پیامی از سوی این جبهه منتشر کرد که در آن ضمن اعلام همبستگی با جبهه آزادی، رفتار نیروهای طالبان با اسرای جنگی را محکوم نمود.
بنابراین، هرچند که جبهه آزادی، اسارت نیروهای خود توسط نظامیان حکومت طالبان را رد کرده است اما اعلامیه جبهه مقاومت، نشان میدهد که اسرا، اعضای جبهه آزادی به رهبری یاسین ضیا هستند. و نیز این نکته روشن میشود که هر چند عطامحمد نور در پیام خود از جبهه آزادی نام نبرده است، اما مخاطب وی یاسین ضیا، رهبر جبهه آزادی، است.
عطامحمد نور در پیام تلویحی خود به یاسین ضیا به دو موضوع اشاره و تاکید دارد؛ نخست، جوانان را به کشتن نده و دوم، برای قدرتهای خارجی جنگ نیابتی نکن.
هشدار پیشین عطا درباره جنگ نیابتی در افغانستان
این نخستین بار نیست که عطامحمد نور چنین پیامی میدهد و در آن نسبت به جنگ نیابتی و پروژه بیگانگان هشدار میدهد.
در خرداد/جوزای سال ۱۴۰۵، عطامحمد نور در پیامی به مناسبت عید قربان نوشت «گزارشها و نشانههایی از تلاش برای ساختن داعش، سازماندهی و گسترش دور تازهای از خشونت و ناامنی در کشور به گوش میرسد. هرگونه برنامهریزی برای تبدیل افغانستان به میدان جنگهای نیابتی و پرورش گروههای افراطی و تروریستی، اقدامی مغایر با اصول انسانی، ارزشهای اسلامی و موازین بینالمللی است که بار دیگر میتواند ملت ما را گرفتار خونریزی، ویرانی و مصیبت سازد. ما چنین توطئهها و دسیسههایی را با قاطعیت محکوم میکنیم.
هیچ توجیهی نمیتواند کشتار مردم بیگناه و نقض حاکمیت ملی افغانستان را به خاطر خطاهای طالبها مشروع جلوه دهد.
جمعیت اسلامی افغانستان با صراحت اعلام میدارد که در هیچ جنگ نیابتی و هیچ پروژهای که منافع بیگانگان را بر منافع ملی افغانستان ترجیح دهد، سهم نخواهد گرفت. ما هرگونه مداخله خارجی، سوءاستفاده از خاک افغانستان و معامله بر سر حاکمیت ملی کشور را مردود دانسته و آن را محکوم مینماییم».
سازماندهی نیروهای مخالف طالبان در چترال پاکستان
این پیام عطامحمد نور پس از آن بود که خبرهایی مبنی بر سازماندهی نظامیان سابق افغانستان در پاکستان منتشر شد. بر اساس این خبرها، نظامیان سابق افغانستان در چند منطقه چترال پاکستان برای مبارزه با حکومت طالبان آموزش میبینند. همزمان با این تحولات، چند جبهه جدیدالتأسیس اعلام موجودیت کردند و حملاتی در ولایت بدخشان انجام دادند. طبق خبرها، نیروهای این جبههها از طریق چترال وارد خاک افغانستان شده و عملیاتهایی در یفتل و زیباک ولایت بدخشان انجام دادند.
به نظر میرسد بعد از اتخاذ تدابیر شدید امنیتی توسط حکومت طالبان در ولایت بدخشان، جبهه آزادی بر آن شده است تا از طریق منطقه چترال، نیروهای خود را وارد نورستان کند و با غافلگیری طالبان، این ولایت را آماج حملات خود قرار دهد و حتی یک منطقه را تحت تصرف خود درآورد؛ اما با خبرهای منتشرشده، این تهاجم با شکست مواجه شده است.
با نزدیک شدن به فصل سرما، مسیرهای دسترسی چترال به بدخشان افغانستان صعبالعبور و حتی ناممکن خواهد شد. بنابراین، نیروهای مخالف طالبان که در چترال مستقر هستند، آخرین تلاشهای خود را به خرج خواهند داد تا پیش از مسدود شدن راهها، تحرکاتی را در کارنامه خود ثبت کنند؛ اما به نظر میرسد همانطور که عطامحمد نور گفته است، این اقدام فقط به قربانی شدن جوانان افغان منتهی خواهد شد.
بیشتر بخوانید…
راهبرد جدید پاکستان علیه طالبان؛ چرا بدخشان به میدان جنگ تبدیل شد؟
جبهههای مخالف طالبان؛ چرا گروههای جدید در افغانستان فعال شدند؟
جمعبندی
هشدارهای عطامحمد نور درباره جنگ نیابتی در افغانستان در دو مقطع اخیر نشان میدهد که او بر ضرورت جلوگیری از تبدیل شدن افغانستان به میدان رقابت و رویارویی قدرتهای خارجی تأکید دارد. در پیام اخیر او، هرچند نامی از جبهه آزادی و یاسین ضیا برده نشده اما در شرایطی منتشر شده که گزارشهایی درباره درگیری این جبهه با نیروهای طالبان در نورستان و ورود نیروها از مسیر چترال منتشر شده است.
در این چارچوب، جنگ نیابتی در افغانستان توسط جبهه آزادی، نهتنها میتواند به تشدید درگیریها منجر شود، بلکه خطر قربانی شدن جوانان افغان و افزایش ناامنی در کشور را نیز به همراه دارد.