بررسی تحولات افغانستان
روز پنجشنبه، المرصاد، رسانه نزدیک به حکومت طالبان، از کشته شدن «حسیب پنجشیری» مشهور به حسیب قوای مرکز خبر داد. وی از فرماندهان سرشناس جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود بود. عبدالله خنجانی، مسئول کمیته سیاسی جبهه مقاومت، کشتهشدن حسیب قوای مرکز را تأیید کرده است.
حسیب اهل پنجشیر بود و به این دلیل او را حسیب قوای مرکز میگفتند که محل فعالیت وی در منطقه «قوای مرکز» شهر کابل بود. آوازه حسیب قوای مرکز از زمان جمهوریت آغاز شد. وی در آن زمان با انتشار ویدئوهایی از خود در شبکه فیسبوک شهرت یافت؛ ویدئوهایی با سلاحهای سرد و گرم و رجزخوانی. در آن زمان، به دلیل آزار و اذیت مردم، تحت تعقیب قرار داشت و وزارت داخله/کشور افغانستان وی را به فعالیتهای خلاف نظم و امنیت عمومی و حتی قتل متهم ساخته بود.
پس از سقوط جمهوریت، حسیب پنجشیری به جبهه مقاومت ملی پیوست و با استفاده از شهرتی که داشت و نیز ویدئوهایی که از حضور خود در مبارزه با طالبان بهطور مرتب در شبکههای اجتماعی منتشر میکرد، یک بار دیگر بر سر زبانها افتاد.
حسیب پنجشیری چگونه کشته شد؟
درباره کشته شدن حسیب پنجشیری دو روایت وجود دارد. یک روایت این است که حسیب از زمان سقوط جمهوریت در افغانستان حضور داشت و در کنار دیگر اعضای جبهه مقاومت مشغول مبارزه بود. طبق این روایت، زمانی که وی قصد داشت از پنجشیر به سمت اندراب به قصد انجام عملیات حرکت کند، در یک درگیری با نیروهای طالبان، همراه با هفت نفر از همراهان خود در منطقه سالنگها کشته شد.
روایت دوم این است که حسیب قوای مرکز پس از بازگشت از یکی از کشورهای همسایه در کمین نیروهای امنیتی کشته شد و ۱۳ تن از همراهان وی اسیر شدند. از مطالبی که برخی از مخالفان طالبان در شبکههای اجتماعی منتشر کردهاند، میتوان چنین استنباط کرد که روایت دوم وزن بیشتری دارد.
آیا حسیب قوای مرکز بر اثر خیانت کشته شد؟
با اطمینان بالا میتوان گفت که کشته شدن حسیب قوای مرکز حاصل خیانت بوده است. این موضوع از حدس و گمان گذشته است و اکنون برخی از برجستهترین و سرسختترین مخالفان طالبان هم صحبت از خیانت میکنند.
ظاهر اغبر، سفیر بازمانده از دوران جمهوریت در تاجیکستان، طی پیامی در شبکه ایکس نوشته است: «کسانی که با جاسوسی و اطلاعرسانی به دشمن در این جنایت ننگین همکاری کردند، بدانند که این خیانت بزرگ هرگز فراموش نخواهد شد.»
«بهار مهر» از دیگر مخالفان طالبان در شبکه ایکس نوشته است: «از عزاداری برای فرمانده آهنین که خلاص شدیم، بپرسیم که چرا فرمانده کشته شد؟ کی اطلاعات و مقصد سفر او را افشا کرده؟»
جزئیاتی از رصد اطلاعاتی طالبان
طبق ادعای برخی منابع نزدیک به طالبان، حسیب قوای مرکز پیش از ۲۴ مرداد/اسد شناسایی شد، اما برای اینکه مراسم روز استقلال افغانستان تحتالشعاع قرار نگیرد، عملیات علیه وی به تعویق افتاد. طبق این منبع، حسیب پنجشیری تحت نظارت قرار گرفت و چند روز پس از آن، یعنی در ۲۹ اسد/مرداد، این عملیات انجام شد.
بر این اساس، نیروهای امنیتی طالبان اطلاعاتی درباره مکان و سفر حسیب قوای مرکز دریافت کردهاند و سپس وی را تحت نظارت قرار دادهاند تا علاوه بر شناسایی بیشتر افراد مرتبط با این شبکه، ترور را در زمان مناسبی انجام دهند تا مراسمی که برای سالروز استقلال در نقاط مختلف افغانستان برگزار شد، تحتالشعاع این خبر قرار نگیرد.
شکاف در میان مخالفان طالبان
با اطمینان بالا میتوان گفت که حسیب قوای مرکز از سوی برخی مخالفان طالبان فروخته شده است، اما مشخص نیست که این عده چه کسانی هستند. هرچند مطلب منتشرشده در شبکههای اجتماعی به افراد خاصی در درون جبهه مقاومت ملی اشاره دارند، اما اعتماد به این اطلاعات سخت است و با گذر زمان باید دید چه کسانی به همسنگر خود خیانت کردهاند.
با این وجود، اختلاف میان مخالفان طالبان امری غیرقابل انکار است. گروههای مخالف طالبان، اعم از سیاسی و نظامی، تاکنون نتوانستهاند زیر یک چتر واحد قرار گیرند و این بار ممکن است اختلاف درون یک جبهه منجر به این ترور شده باشد.
فرضیه دست داشتن پاکستان در ترور حسیب قوای مرکز
پس از عمق یافتن اختلاف بین حکومت طالبان و پاکستان، اسلامآباد از ابزارهای مختلفی مانند بستن مرزها، اخراج مهاجرین و متهم ساختن در مجامع بینالمللی استفاده کرد تا حکومت طالبان را تحت فشار قرار دهد، اما هیچیک از این ابزارها مؤثر واقع نشدند.
تازهترین اقدام پاکستان، حمایت از جبهههای نظامی مخالف طالبان بوده است. بر همین اساس، گروههای جدیدی مانند »جبهه ملی نگهبانان افغانستان»، «جبهه ملی استقلال افغانستان» و «جبهه جمهوریت افغانستان» و حتی گروه غیرفعال «جبهه متحد افغانستان» به رهبری سمیع سادات مستقر در آمریکا فعال شدند.
این جبههها بهطور غیرمعمولی فعالیت خود را در نقاط مختلف افغانستان گسترش دادند و دست به عملیاتهایی در ولایتهای شمالی و جنوبی زدهاند. حال آنکه جبهه باسابقهای مانند جبهه مقاومت ملی افغانستان در مدت پنج سال گذشته، موفق به عملیاتهای معدود در جغرافیای محدود بوده است.
از سوی دیگر، بر اساس اطلاعات غیررسمی، جبهه مقاومت ملی افغانستان به رهبری احمد مسعود تاکنون حاضر نشده است با پاکستان وارد تعامل شود و زیر چتر عملیاتی این کشور علیه حکومت طالبان قرار گیرد. این احتمال مطرح است که پاکستان برای تحت فشار قرار دادن احمد مسعود، از طریق واسطههایی، اطلاعات مربوط به حسیب قوای مرکز را در اختیار طالبان قرار داده باشد.
کشته شدن حسیب پنجشیری، حتی اگر منجر به همکاری جبهه مقاومت ملی با پاکستان نشود، آتش خشم و انتقام این جبهه را شعلهور خواهد ساخت که این نیز مطلوب پاکستان است.
مطلب مرتبط
جبهههای مخالف طالبان؛ چرا گروههای جدید در افغانستان فعال شدند؟
جمعبندی
کشته شدن حسیب قوای مرکز، یکی از مهمترین تحولات اخیر در میان مخالفان نظام طالبان است؛ رویدادی که درباره نحوه وقوع آن روایتهای متفاوتی مطرح شده است. در یک روایت، او در جریان درگیری با نیروهای طالبان کشته شده و در روایت دیگر، پس از بازگشت از یک کشور همسایه، در کمین نیروهای امنیتی قرار گرفته است. روایت دوم، بر اساس مطالب منتشرشده از سوی برخی مخالفان طالبان، وزن بیشتری پیدا کرده است.
در کنار ابهام درباره چگونگی کشته شدن حسیب پنجشیری، فرضیه خیانت و افشای اطلاعات سفر و محل حضور او نیز به یکی از محورهای اصلی بحث تبدیل شده است. همزمان، اختلاف میان گروههای مخالف طالبان و احتمال نقشآفرینی پاکستان، ابعاد دیگری به این رویداد داده است.
با این حال، درباره هویت افرادی که احتمالاً اطلاعات حسیب قوای مرکز را در اختیار طالبان قرار دادهاند و همچنین درباره میزان نقش پاکستان، هنوز اطلاعات قطعی در دست نیست. از این رو، روشن شدن ابعاد این ماجرا به اطلاعات و شواهد بیشتری نیاز دارد.